Vernikten önce sargı nasıl kurutulur?

Sargı neden vernikten önce kurutulur?

Sargıdaki yalıtım malzemeleri havadaki nemi çeker. Oluk kâğıdı, bandaj ve eski vernik tabakası özellikle nemli depoda bekleyen motorlarda su tutar. Nemli sargıya vernik sürerseniz, vernik bu nemi içeride hapseder.

Hapsolan nem birkaç sorun çıkarır:

• Düşük yalıtım direnci: Megger ölçümü vernikten sonra da düşük çıkar.
• Kabarcık ve boşluk: Nem ısınınca buhar olur, vernik filminde kabarcık ve gözenek bırakır.
• Zayıf tutunma: Vernik nemli yüzeye iyi yapışmaz, zamanla kalkar.
• Kuruma sorunu: Bazı vernikler nemli yüzeyde geç ya da eksik kurur.

Kuruma sorunlarının diğer sebepleri için bobinaj verniği neden kurumaz rehberine bakabilirsiniz.

1. Önce temizlik

Kurutmadan önce sargıyı temizleyin. Kir ve yağ üstüne sürülen vernik tutunmaz; ayrıca kirli yüzey nemi daha çok tutar.

• Toz ve kuru kir: Kuru ve yağsız basınçlı hava ile üfleyin. Kompresörün su ve yağ tutucusunun çalıştığından emin olun.
• Yağ ve gres: Yalıtıma zarar vermeyen uygun bir temizleyici ile silin. Temizleyicinin tamamen uçmasını bekleyin.
• Karbon ve is: Yanık sargılarda ve kömür tozlu makinelerde iletken kalıntı kalmamasına dikkat edin.
• Çok kirli ya da yıkanmış sargı: Yıkama yapıldıysa kurutma süresi belirgin şekilde uzar; acele etmeyin.

Yeni sarılmış bir statorda genellikle yalnız toz almak yeterlidir. Eski bir sargıyı yeniden vernikliyorsanız temizlik daha da önemlidir.

2. Ön ısıtma ve kurutma yöntemleri

Fırında kurutma

En kontrollü yöntem fırındır. Sargı fırında belirli bir süre tutulur, nem dışarı atılır. Fırının havalandırması olmalıdır; kapalı fırında buhar içeride kalır ve kurutma yavaşlar.

Sıcaklık için tek bir doğru değer yoktur. Pek çok atölye, sargının ısı sınıfının belirgin şekilde altında kalan, genellikle 100 °C civarında bir ön ısıtma kullanır. Bu yalnız genel bir fikirdir. Esas olan, sargının ısı sınıfını aşmamak ve kullanacağınız verniğin TDS'indeki öneriye uymaktır.

Isı lambası ve sıcak hava

Fırın yoksa kızılötesi ısı lambası ya da sıcak hava üfleyici kullanılabilir. Bu yöntemlerde ısı eşit dağılmaz. Lambayı sargıya çok yaklaştırmayın, sargıyı ara ara çevirin ve tek noktayı aşırı ısıtmayın.

Akımla ısıtma

Büyük motorlarda sargıdan düşük gerilimle kontrollü bir akım geçirilerek sargı içeriden ısıtılabilir. Bu yöntem nemi içeriden dışarı iter ve etkilidir. Ancak işi bilen biri yapmalıdır. Akım, sargının anma akımının altında tutulmalı, sıcaklık sürekli izlenmeli ve sargı başında beklenmelidir.

3. Kuruduğunu nasıl anlarsınız?

Göz ve el ile kuruluk anlaşılmaz. En güvenilir yol yalıtım direnci ölçümüdür (megger testi).

1. Kurutmaya başlamadan önce sargı ile gövde arasında bir ölçüm alın ve not edin.
2. Kurutma sırasında belli aralıklarla aynı gerilimle ölçmeye devam edin. Alçak gerilim motorlarda genellikle 500 V ya da 1000 V megger kullanılır.
3. Nem çıktıkça değer önce düşebilir, sonra yükselir.
4. Değer birkaç ölçüm boyunca artık değişmiyorsa sargı büyük olasılıkla kurumuştur.

Ölçümleri aynı sıcaklıkta karşılaştırın. Yalıtım direnci sıcaklık arttıkça düşer; sıcak sargıda düşük, soğuk sargıda yüksek okuma normaldir. Daha ayrıntılı bir değerlendirme için 10 dakikalık ve 1 dakikalık okumaların oranı olan polarizasyon indeksi de kullanılabilir.

4. Sargı ılıkken vernikleyin

Kuruyan sargıyı bekletmeyin. Soğudukça yeniden nem çekmeye başlar. En iyi sonuç, sargı hâlâ ılıkken verniklemekle alınır.

• Ilık sargıda vernik daha akıcı olur ve tellerin arasına daha iyi işler.
• Sargı çok sıcaksa vernikteki çözücü hızla buharlaşır. Yüzeyde kabuk oluşur, içeride boşluk ve kabarcık kalır. Sargının uygun sıcaklığa inmesini bekleyin.
• Uygun verniklemeye başlama sıcaklığı için verniğin TDS'ine bakın.

Hava kurumalı vernik kullanıyorsanız hava kurumalı motor bobinaj vernikleri ya da hızlı iş için OKA-501 motor izolasyon lakı sayfasına bakabilirsiniz. Fırınlı çalışıyorsanız fırın kurumalı motor bobinaj vernikleri ön ısıtma ile aynı fırını kullanmanıza da imkân verir. İki yöntemin farkı için hava kurumalı mı, fırın kurumalı mı rehberini okuyun.

Trafo sargılarında nelere dikkat edilir?

Trafo sargıları genellikle motor sargısından daha kalın ve sıkıdır. Kâğıt ve pres bant gibi nemi çok tutan malzemeler içerir. Bu yüzden kurutma daha uzun sürer ve ısı içeriye yavaş ulaşır. Sıcaklığı hızla yükseltmek yerine süreyi uzatmak daha güvenlidir. Kuruluğu yine megger ile takip edin. Trafo verniği seçimi için trafo verniği sayfasına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Nemli depodan çıkan motoru doğrudan verniklemek. Görünüşte kuru olsa da yalıtım nem tutuyor olabilir.
• Havalandırmasız fırında kurutmak. Buhar dışarı çıkamaz, kurutma uzar.
• Fazla yüksek sıcaklık. Emaye tel, kâğıt ve eski vernik sınıfının üstünde ısıtılırsa zarar görür.
• Kurutup saatlerce bekletmek. Sargı soğurken nemi geri çeker.
• Çok sıcak sargıya vernik dökmek. Kabuk, kabarcık ve eksik nüfuz görülür.
• Nemli basınçlı hava ile temizlemek. Temizlerken sargıya su ve yağ püskürtülmüş olur.
• Temizleyicinin uçmasını beklememek. Kalan çözücü vernikle karışır, kurumayı bozar.
• Akımla ısıtmayı başıboş bırakmak. Kontrolsüz akım sargıda sıcak nokta oluşturur.
• Yalnız tahminle karar vermek. Kuruluğu megger ile doğrulayın.

Doğru verniği seçmek için hangi bobinaj verniği kullanılmalı rehberine bakabilirsiniz.