کلاس حرارتی چیست؟ توضیح عایق کلاس B، F و H
کلاس B، F و H یعنی چه، پلاک موتور را چگونه بخوانیم و چرا کلاس وارنیش نباید پایینتر باشد.
کلاس حرارتی چیست؟
کلاس حرارتی بالاترین دمایی است که یک سیستم عایقی در طول عمر کاری بلند تحمل می‌کند. عایق سیم‌پیچی موتور، ترانسفورماتور یا کویل طوری انتخاب میشود که در این دما عمر عادی خود را داشته باشد. این مقدار بر حسب درجه سانتی‌گراد بیان و با یک حرف مشخص میشود.
کلاس‌ها در استاندارد بین‌المللی IEC 60085 تعریف شده‌اند. این استاندارد کل سیستم عایقی را در نظر می‌گیرد، نه یک ماده را: سیم لاکی، کاغذ شیار، وارنیش و بقیه اجزا با هم. در کارگاه پرسش عملی ساده‌تر است: آیا وارنیش من با کلاس موتور جور است؟
نگاه کلی به کلاس B، F و H
| کلاس | دما | کاربرد معمول |
|---|---|---|
| A | 105 °C | ماشین‌های قدیمی و کوچک، عایق کاغذ و پنبه آغشته‌شده |
| E | 120 °C | برخی موتورهای کوچک و لوازم خانگی |
| B | 130 °C | موتورهای عمومی قدیمی‌تر، موتورهای سری کوچک |
| F | 155 °C | بیشتر موتورهای صنعتی امروز، کارهای سیم‌پیچی مجدد روزمره، ترانسفورماتورها |
| H | 180 °C | موتورهای داغکار و پرباری، موتورهای کمپرسور، ترانسفورماتورهای خشک |
استاندارد کلاس‌های بالاتر از H هم دارد، مانند 200 °C و 220 °C. این‌ها در کاربردهای ویژه دمای بالا به کار می‌روند و در سیم‌پیچی مجدد عمومی کم دیده می‌شوند.
کلاس حرارتی را روی پلاک موتور چگونه بخوانیم
پلاک معمولاً "Ins. Cl. F"، "Isol. Cl. F"، "Iso.Kl. F" یا فقط "Cl. F" را نشان می‌دهد. این حرف کلاس حرارتی عایق سیم‌پیچی است.
روی بعضی پلاک‌ها مورد دومی هم هست: افزایش دما، مثلاً «ΔT 80 K» یا «Temp. rise B». این نشان می‌دهد موتور در بار کامل چقدر بالاتر از دمای محیط گرم میشود. یک روش طراحی رایج این است که موتور با عایق کلاس F با افزایش دمای کلاس B کار کند. این کار برای عایق حاشیه ایمنی باقی می‌گذارد.
اگر پلاک خوانا نیست یا وجود ندارد، به قدمت موتور و محل کار آن توجه کنید. در صورت تردید، سیم‌پیچی مجدد با یک کلاس بالاتر انتخاب ایمن‌تری است.
چرا کلاس وارنیش نباید پایینتر از کلاس ماشین باشد
یک سیستم عایقی به اندازه ضعیف‌ترین بخش خود قوی است. اگر موتور کلاس F را با وارنیش کلاس B آغشته کنید، وارنیش نمی‌تواند دمای کلاس F را مدت طولانی تحمل کند. با گذشت زمان سخت میشود، ترک می‌خورد و سیم را رها می‌کند. آن‌وقت سیم‌پیچی در برابر رطوبت و لرزش بی‌محافظ می‌ماند.
نتیجه معمولاً فوراً دیده نمیشود. موتور مدتی خوب کار می‌کند، بعد زودتر از انتظار خراب میشود. پس قاعده ساده است:
- کلاس حرارتی وارنیش باید برابر یا بالاتر از کلاس روی پلاک موتور باشد.
- موتور کلاس F می‌تواند وارنیش کلاس F یا کلاس H بگیرد.
- موتور کلاس H فقط باید وارنیش کلاس H بگیرد.
- وارنیش با کلاس بالاتر برای موتور با کلاس پایینتر ضرری ندارد؛ فقط ممکن است بیش از نیاز شما باشد.
همین قاعده برای سیم لاکی، عایق شیار و رنگ رویه هم صادق است. هنگام سیم‌پیچی مجدد، همه مواد را هم‌کلاس یا بالاتر انتخاب کنید.
«قاعده 10 °C» چیست؟
برای عمر عایق یک قاعده سرانگشتی معروف وجود دارد: به ازای هر حدود 10 °C که سیم‌پیچی بالاتر از دمای کلاس خود کار کند، عمر عایق حدود نصف میشود. در مقابل، کار در دمای پایینتر از دمای کلاس عمر را بیشتر می‌کند.
این فرمول دقیق نیست؛ تقریبی است که با مواد و شرایط فرق می‌کند. اما پیام روشن است: گرما دشمن اصلی عایق است. اضافه‌بار، کانال‌های خنک‌کننده مسدود، فن کثیف یا راه‌اندازی‌های مکرر سیم‌پیچی را از کلاس خود بالاتر می‌برند و عمر آن را سریع کم می‌کنند.
کلاس حرارتی وارنیش‌های Orchem
| کلاس | محصول | در یک نگاه |
|---|---|---|
| B (130 °C) | OR-100 | فنولیک، خشک‌شونده در هوا؛ آغشته‌سازی موتورهای سری کوچک |
| F (155 °C) | OR-102 | فنولیک، خشک‌شونده در هوا، خشک شدن سریع؛ کارگاه‌های سیم‌پیچی مجدد |
| F (155 °C) | OKA-501 | لاک عایق موتور با خشک شدن بسیار سریع در هوا |
| F (155 °C) | OR-105 | وارنیش ترانسفورماتور پرجامد، خشک‌شونده در هوا |
| F–H (155–180 °C) | OR-990 | رنگ رویه عایق |
| H (180 °C) | OR-114 | پلی‌اورتان دوجزئی، در دمای اتاق خشک میشود؛ موتورهای کمپرسور |
| H (180 °C) | OR-300 | تک‌جزئی، پایه حلالی، کوره‌ای؛ غوطه‌وری و VPI |
| H (180 °C) | OR-305 | وارنیش ترانسفورماتور کوره‌ای؛ غوطه‌وری، VPI، پیستوله |
| H (180 °C) | OR-411 | رنگ رویه عایق بر پایه اپوکسی |
گزینه‌های خشک‌شونده در هوا در صفحه وارنیش‌های سیم‌پیچی موتور خشک‌شونده در هوا هستند، و برای کارهای سریع لاک عایق موتور OKA-501 را ببینید. کارگاه‌های دارای کوره می‌توانند وارنیش‌های سیم‌پیچی موتور کوره‌ای را ببینند. برای موتورهای کلاس H و کار کمپرسور، وارنیش کلاس H مدل OR-114 مناسب است. برای ترانسفورماتورها، وارنیش‌های عایق ترانسفورماتور کوره‌ای و برای سطح بیرونی سیم‌پیچی، لاک‌ها و رنگ‌های عایق رویه ما را ببینید.
کلاس درست را چگونه انتخاب کنیم
- کلاس حرارتی را روی پلاک موتور یا ترانسفورماتور بخوانید.
- شرایط کار را بررسی کنید: در محیط گرم، بار سنگین یا راه‌اندازی مکرر، یک کلاس بالاتر را در نظر بگیرید.
- وارنیشی برابر یا بالاتر از آن کلاس انتخاب کنید.
- بر اساس تجهیزات خشک کردن خود، وارنیش خشک‌شونده در هوا یا کوره‌ای را انتخاب کنید.
- مقادیر اجرا و خشک شدن را در TDS محصول بررسی کنید.
برای انتخاب مرحله‌به‌مرحله، راهنمای اینکه از کدام وارنیش سیم‌پیچی استفاده کنیم را بخوانید. همه محصولات را در صفحه وارنیش سیم‌پیچی می‌یابید.
پرسش‌ها
عایق کلاس F چند درجه است؟
عایق کلاس F برای کار بلندمدت تا 155 °C تعریف شده است. این مقدار از کلاس‌های حرارتی IEC 60085 می‌آید.
عایق کلاس H چند درجه است؟
عایق کلاس H برابر 180 °C است. برای موتورهای داغکار و پربار، موتورهای کمپرسور و برخی ترانسفورماتورها انتخاب میشود.
تفاوت کلاس B و کلاس F چیست؟
کلاس B برابر 130 °C و کلاس F برابر 155 °C است. عایق کلاس F کار در دمای بالاتر را تحمل می‌کند و در همان دما عمر بیشتری دارد. بیشتر موتورهای صنعتی امروز کلاس F هستند.
آیا میتوانم روی موتور کلاس F وارنیش کلاس B بزنم؟
توصیه نمیشود. اگر کلاس وارنیش پایینتر از کلاس موتور باشد، وارنیش در دمای کار فرسوده میشود و موتور ممکن است زود خراب شود. روی موتور کلاس F از وارنیش کلاس F یا H استفاده کنید.
کلاس حرارتی روی پلاک موتور کجاست؟
معمولاً به شکل یک حرف کنار «Ins. Cl.»، «Isol. Cl.» یا «Cl.» نوشته میشود، مانند B، F یا H. بعضی پلاک‌ها افزایش دما را هم ذکر می‌کنند.
آیا قاعده 10 °C دقیق است؟
خیر، یک قاعده سرانگشتی است. به ازای هر حدود 10 °C بالاتر از دمای کلاس، عمر عایق تقریباً نصف فرض میشود. عدد واقعی به مواد و شرایط بستگی دارد.
به‌روزرسانی: